Serwis używa cookies. Korzystając z serwisu wyrażasz zgodę na używanie cookies, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki. Zapoznaj się z polityką prywatności.
zamknij   

szukaj

2019-09-09 03:32:47

Kratos XQ-58A Valkyrie

     Działania na rzecz urzeczywistnienia koncepcji tzw. lojalnego skrzydłowego w USA w praktyce nabrały tempa około 2015 roku. Prowadzono je pod kierownictwem wchodzącego w skład Departamentu Obrony (Department of Defence – DoD) Biura Zdolności Strategicznych (Strategic Capabilities Office). Jeszcze w latach 2015 – 2017, w ramach prowadzonego przez Air Force Research Laboratory (AFRL), przy udziale koncernu Lockheed Martin, programu Have Raider przeprowadzono próby bezzałogowego autonomicznego wariantu QF-16, mogącego współdziałać z maszyną załogową. W tym przypadku jednak miało miejsce wykorzystanie już istniejących samolotów, dostosowanych do nowych zadań. Ostatecznie jednak za bardziej optymalne rozwiązane pod względem kosztów uznano opracowanie dedykowanych maszyn bezzałogowych, nie zaś konwersję wycofanych ze służby załogowych maszyn wielozadaniowych. Działania rozpoczęte w tym obszarze zaowocowały oblotem nowego demonstratora technologii poddźwiękowego bezzałogowego samolotu mającego współdziałać z maszynami załogowymi, noszącego oznaczenie XQ-58A.

   Pierwszy lot XQ-58A Valkyrie odbył się nad poligonem Yuma Proving Grounds w Arizonie 5 marca 2019 roku. BSP w czasie dziewiczego lotu spędził w powietrzu 76 minut (według innej wersji 72 minuty), a testowa misja miała przebiec zgodnie z przewidywaniami. Nie odnotowano problemów. Była to zarazem pierwsza z pięciu misji zaplanowanych w obecnie realizowanym programie prób. Te podzielone zostały na dwie fazy. Przy czym w ich trakcie zweryfikowane mają zostać ogólna funkcjonalność systemu, właściwości aerodynamiczne BSP, a także systemy startu i odzyskiwania BSP. Na marginesie warto zauważyć, że data oblotu Valkyrie była co najmniej dwukrotnie przesuwana. Pierwotnie oblot BSP planowano bowiem na jesień ubiegłego roku, a następnie styczeń bieżącego roku. Prace nad BSP trwały ok. dwa i pół roku.

   Drugi lot XQ-58 odbył się 11 czerwca 2019 roku nad poligonem Yuma w Arizonie. Druga próbna misja BSP trwała 71 minut. W jej czasie przeprowadzono z powodzeniem wszystkie testy zaplanowane na tym etapie prac. Przy okazji drugiego lotu prototypowego BSP poinformowano również, że Kratos zdecydował się zbudować dwa kolejne egzemplarze XQ-58. Przy czym jednak pozostają one jak na razie własnością producenta i nie uczestniczą w testach realizowanych z Air Force Research Laboratory.

  XQ-58A w czasie swego pierwszego lotu. Fot. USAF

    Valkyrie został opracowany przez firmę Kratos Defence & Security Solutions Inc. oraz AFRL, na mocy kontraktu przyznanego producentowi w lipcu 2016 roku, w ramach prowadzonego przez AFRL programu Low Cost Attritable Strike Demonstrator (LCASD) wpisującego się z kolei w szerszy program Low-Cost Attritable Aircraft Technology (LCAAT). Ten ma doprowadzić do szybkiego opracowania nowych statków powietrznych przy równoczesnym poważnym ograniczeniu nakładów na ich rozwój. W tym celu mają być wykorzystane nowe, doskonalsze narzędzia projektowe pozwalające na lepszą weryfikację poprawności opracowanych rozwiązań konstrukcyjnych oraz redukcję czasu niezbędnego do opracowania nowego statku powietrznego. Firma Kratos znana jest przede wszystkim jako dostawca celów latających BQM-167, BQM-177 i MQM-178. Od pewnego czasu inwestuje jednak dość intensywnie w program rozwoju BSP. Świadectwem tego jest sam fakt przeznaczenia na ten cel w ostatnich latach ponad 70 mln USD. Większość z tych środków miała zostać przeznaczona właśnie na rozwój Valkyrie, w szczególności zaś autonomicznych systemów kontroli lotu. Tym samym można dostrzec kolejne podobieństwa do koncepcji Boeinga. Kratos od pewnego czasu inwestuje również aktywnie w bazę produkcyjną. W tym celu w 2018 roku firma otworzyła m.in. nowy zakład w Oklahoma City. Ujawniono także plany dotyczące możliwości wyleasingowania kolejnego centrum produkcyjnego w bliżej nieokreślonej lokalizacji. Wszystkie te ruchy miałyby pozwolić na znaczne zwiększenie możliwości produkcyjnych, wykraczające poza posiadane w zakładach Kratosa ulokowanych w Sacramento w Kalifornii. Ostatnie inwestycje Kratosa zwiększyły również kompetencje firmy w zakresie projektowania, produkcji i dostaw jednostek napędowych przeznaczonych dla latających celów i BSP, a to dzięki przejęciu firmy Florida Turbine Technologies. Warta 60 mln USD transakcja została sfinalizowana 28 lutego bieżącego roku. Wspomniany producent wyspecjalizował się zaś w opracowywaniu niewielkich silników odrzutowych przeznaczonych np. dla BSP czy innych systemów uzbrojenia. 

   XQ-58A nie jest również jedynym programem BSP rozwijanym obecnie przez Kratos. Na zlecenie wchodzącego w skład DoD Defense Innovation Unit Kratos realizuje program integracji bliżej niezidentyfikowanych sensorów z zaprezentowanym wcześniej BSP Mako UTAP-22, bazujący na latającym celu BQM-167A. Ponadto Kratos ma prowadzić jeszcze kolejne sześć programów BSP, z których cztery są finansowane ze środków spoza firmy. Jednym z nich jest program nowego BSP Aethon, przeznaczonego przede wszystkim do realizacji zadań rozpoznawczych. Wspomniany system bezzałogowy nie bazuje na dotychczasowych pracach Kratosa nad latającymi celami powietrznymi. Ilość dostępnych danych na temat tego BSP jest jednak bardzo ograniczona. Firma argumentuje to zaś m.in. kwestiami bezpieczeństwa narodowego. W praktyce może to sugerować, że BSP Aerhon miałby być wykorzystywany przez jedną z amerykańskich agencji wywiadowczych.

   BSP został zaprojektowany jako maszyna jednosilnikowa zdolna do osiągania wysokiej prędkości podźwiękowej. Kształty XQ-58A wykazują pewne podobieństwo do europejskiego BSP Barracuda, przy czym bezzałogowy samolot opracowany przez AFRL i Kratos różni się jednak istotnymi szczegółami konstrukcji. BSP pozostaje natomiast praktycznie niezmieniony w stosunku do wcześniej prezentowanych przez Kratos grafik koncepcyjnych BSP XQ-222, również określanego nazwą Valkyrie (różnice w tym przypadku ograniczają się do nieco innego kształtu dyszy wylotowej silnika). XQ-58A w praktyce stanowi najprawdopodobniej realizację projektu XQ-222 zaprezentowanego w 2017 roku. XQ-222 miał mieć długość 8,845 m, rozpiętość 6,71 m. BSP miał być również zdolny do osiągania prędkości 0,85 Ma i pułapu 13725 m. Równocześnie zasięg BSP był określany na ponad 3426 km. Udźwig XQ-222 miał natomiast wynosić 227 kg, co pozwolić miało na przenoszenie dwóch bomb GBU-39/B SDB. W przypadku XQ-58A przedstawiciele AFRL mieli jeszcze w 2018 roku potwierdzić Flight Global, że BSP będzie miał długość 9,14 i oraz rozpiętość 8,23 m, zaś udźwig wynosić będzie 227 kg. Do napędu prototypu XQ-58A wykorzystano silnik Williams International FJ33.

Program prób w locie XQ-58A został obliczony na pięć lotów. Fot. USAF

   BSP zaprojektowano jako wysoki średniopłat o stosunkowo cienkich skośnych skrzydłach i kadłubie o przekroju trapezowym. Bezzałogowy samolot wyposażony został w usterzenie motylkowe. Wlot powietrza do pojedynczego silnika umieszczono na grzbiecie (podobnie jak w BSP Barracuda). Jak dotąd nie podano do publicznej wiadomości dostawcy jednostek napędowych. Wedle wcześniej udostępnianych informacji wszystkie BSP opracowywane przez Kratosa są zdolne do manewrowania z przeciążeniami przekraczającymi +9G.

   Wedle informacji podawanych przez Kratos Defense pojedynczy egzemplarz XQ-58 miałby kosztować, zgodnie z wymaganiami programu LCASD, ok. 2–3 mln USD. Przy czym koszty te miałyby być uzależnione od liczby zamawianych maszyn. Po osiągnięciu progu 99 egzemplarzy zakup kolejnych maszyn miałby wiązać się z mniejszymi wydatkami, tj. ok. 2 mln USD za egzemplarz. Jak do tej pory ujawniono stosunkowo niewiele informacji na temat XQ-58A. Wśród nich znalazły się m.in. te dotyczące zasięgu BSP. Valkyrie miałby bowiem być zdolny do przebycia nawet 5556 km (choć w tym przypadku pojawiają się pewne nieścisłości bowiem podawane są również niższe wartości, co może wynikać również z konfiguracji BSP do wykonywania określonych zadań). Konstruktorzy XQ-58A zdecydowali się na odmienne rozwiązanie kwestii startu i lądowania niż ma to miejsce w przypadku konstrukcji Boeinga. Valkyrie ma bowiem startować przy wspomaganiu rakietowym (systemy startowe firmy Kratos wykorzystują rakiety startowe RATO) i nie wymaga pasa startowego, a wyrzutni.  Lądowanie ma natomiast odbywać się z wykorzystaniem spadochronu. Wspomniane rozwiązanie ma swe zalety. Pozwala m.in. na oszczędność masy i miejsca we wnętrzu BSP. Zbędne staje się bowiem instalowanie mechanizmów chowania podwozia oraz samego podwozia. Zwolnione miejsce może zaś zostać wykorzystane np. do zwiększenia zapasu paliwa. Równocześnie jednak przyjęty w przypadku XQ-58A sposób lądowania wiąże się z nieco większym ryzykiem utraty BSP. W tym przypadku można jednak zakładać, że niskie koszty zakupu BSP miałyby skompensować zwiększone ryzyko jego utraty. Takie stanowisko przedstawiali zresztą przedstawiciele AFRL.

   Podobnie jak ATS, również XQ-58A został zaprojektowany z myślą o wykorzystaniu jako lojalny skrzydłowy. Wedle dostępnych informacji podobny ma być również zakres misji przewidywanych dla BSP. W szczególności mają to być szeroko rozumiane zadania rozpoznawcze i z zakresu walki elektronicznej. Sugerowana jest również możliwość realizacji typowych misji polegających na przełamywaniu obrony przeciwlotniczej przeciwnika, czyli SEAD. W tym przypadku pojawiają się również doniesienia dotyczące możliwości wykorzystania BSP do realizacji zadań uderzeniowych. BSP miałby być kontrolowany przez pilota maszyny załogowej, przy czym mógłby również operować jako element roju. W przypadku wykorzystania XQ-58A jako nośnika systemów rozpoznania miałby on docelowo przekazywać uzyskane dane na temat sytuacji w powietrzu, czy też na lądzie, do maszyn załogowych. W szczególności np. do F-35A.

   Co ciekawe przedstawiciele firmy Kratos jeszcze przed oblotem bezzałogowca zwracali uwagę na możliwość dostosowania XQ-58A zarówno do lotów zgodnie z profilem ziemi, jak i prowadzenia operacji na dużych wysokościach. XQ-58A miałby również mieć możliwość wykonywania manewrów obronnych. 

   Na podstawie opublikowanych pod koniec ubiegłego roku wypowiedzi zarządzającego działem systemów bezzałogowych Kratosa Stevena Fendley’a można założyć, że Valkyrie będzie mógł być kontrolowany zarówno z pokładu samolotu załogowego, jak i ze stanowiska kontroli naziemnej. Łączność z BSP miałaby być utrzymywana zarówno za pomocą łącza radiowego, również za pośrednictwem retranslatora, jak i za pomocą systemów satelitarnych.

   Jak narazie trudno orzec, czy przebieg programu testowego XQ-58A pozwoli na urzeczywistnienie się nadziei kierownictwa firmy Kratos, które to oczekiwać ma na pozyskanie pierwszych zamówień USAF na nowy BSP jeszcze w 2020 roku.

XQ-58A pozostaje praktycznie niezmieniony w stosunku do wcześniej prezentowanych przez Kratos grafik koncepcyjnych BSP XQ-222 (widoczny na grafice powyżej). Grafika: Kratos

   Prace nad XQ-58A finansowane są zarówno ze środków Departamentu obrony jak i środków własnych firmy Kratos. Skądinąd wiadomo również, że XQ-58A nie jest jedyną maszyną podobnej klasy, nad którą są prowadzone prace przez AFRL w ramach Low Cost Attritable Aircraft Technology (LCAAT). Jak na razie brak jednak informacji na temat tego, kiedy ujawnione mogą zostać inne projekty rozwijane w ramach programu.

   Co ciekawe, podczas konferencji prasowej towarzyszącej ogłoszeniu wyników finansowych firmy po drugim kwartale 2019 roku, prezes Kratos Defense and Security Solutions, Eric DeMarco, poinformował, że rozpoczęto zamawianie kolejnych jednostek napędowych przeznaczonych dla seryjnych Valkyrie. Nie ujawniono jednak typu zamawianych silników, stąd też nie jest jasne, czy utrzymano wybór obecnie stosowanych na XQ-58 jednostek napędowych Williams  International FJ33. Według informacji przekazanych prasie przez DeMarco firma spodziewa się również przed końcem 2019 roku zamówienia na 20 do 40 egzemplarzy XQ-58. Przy czym od 20 do 30 egzemplarzy miałoby zostać zamówionych przez USAF. Bezzałogowe maszyny mają być wykorzystane do przeprowadzenia prób operacyjnych, prób integracji systemu oraz innych testów. Pozostałe egzemplarze miałyby natomiast zostać zakontraktowane przez innego nienazwanego kontrahenta (w tym przypadku do zamówienia może dojść nieco później, tj. na początku przyszłego roku). 6 sierpnia 2019 roku przekazano również informacje wedle których Kratos otrzymał kontakt o wartości 23 mln USD na produkcję nowych BSP o wysokich osiągach. Nie jest jednak jasne BSP jakiego typu dotyczy wspomniana umowa.

   Według dość optymistycznych założeń zastępcy sekretarza Sił Powietrznych ds. zakupów, technologii i logistyki, W. Ropera, decyzje dotyczące realizacji programu mogą zapaść już w 2021 roku. W takim przypadku docelowe BSP mogłyby, jego zdaniem, zostać wdrożone do służby już trzy lata później. O realności wspomnianych planów więcej będzie jednak można powiedzieć, dopiero po zakończeniu obecnie raelizowanej fazy prób XQ-58A.

Michał Gajzler




Rejestracja

Funkcja chwilowo niedostępna

×

Logowanie

×

Kontakt

×
Bezzałogowy General Atomics MQ-1C Gray Eagle

Bezzałogowy General Atomics MQ-1C Gray Eagle

Rok 2002 przyniósł dwa bardzo istotne wydarzenia dla przyszłości floty systemów bezzałogowych US Army. Jednym z nich było rozpoczęcie dostaw, pocho...

więcej polecanych artykułów