Serwis używa cookies. Korzystając z serwisu wyrażasz zgodę na używanie cookies, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki. Zapoznaj się z polityką prywatności.
zamknij   

szukaj

2019-09-22 07:36:25

Okręty typu Pohjanmaa – przyszłość fińskiej floty

     19 września bieżącego roku, na posiedzeniu plenarnym rządu Finlandii, Dowództwo Logistyczne Fińskich Sił Obronnych (Puolustusvoimien logistiikkalaitos, PVLOGL) uzyskało autoryzację do zawarcia kontraktu na dostawę czterech okrętów typu Pohjanmaa. Data podpisania niezbędnych umów wyznaczona na 26 września 2019 roku została dotrzymana. Na mocy podjętych decyzji głównym wykonawcą umowy, odpowiedzialnym za budowę jednostek, będzie Rauma Marine Constructions (RMC Oy oraz RMC Defence Oy). Za dostawy systemów dowodzenia, kontroli ognia, radarów jak i części uzbrojenia, a także integrację systemów dostarczonych przez Puolustusvoimat odpowiadać ma natomiast szwedzka firma Saab. Z kolei fińska firma Aker Arctic Technology Oy dostarczy śruby i wały napędowe.

   Umowa przewidziana do zawarcia z Rauma Marine Constructions obejmuje opracowanie ostatecznego projektu okrętów oraz budowę czterech jednostek. RMC Oy oraz RMC Defence Oy będzie również odpowiadać za integrację systemów, w kooperacji z ich dostawcami.

   Całkowita wartosc programu Squadron 2020 została oszacowana na 1,326 mld EUR, przy czym kwota za zawiera rezerwę w wysokości 22 mln EUR. Z podanej kwoty 83 mln EUR zostały przeznaczone na zakup systemów przeciwlotniczych ITO20, czyli pocisków ESSM oraz wyrzutni pionowego startu Mk 41. Wartosć umowy z Rauma Marine Constructions Oy to 647,6 mln EUR, natomiast z dostawcą systemów walki, firmą Saab, 412 mln EUR. Ponadto, jak podano, umowa z firmą Aker Arctic Technology Oy dostawcą śrób i wałów napędowych, opiewa na 27 mln EUR.

   Budowa pierwszego z nowych okrętów rozpocznie się w 2022 roku. Prototypowa jednostka powinna zostać ukończona w 2024 roku. Wtedy też rozpoczną się jej próby. Wcielenie okrętu do służby przewidywane jest na 2025 rok. Rok później do służby powinien zostać wcielony drugi okręty typu Pohjanmaa. Jego budowa rozpocznie się w czwartym kwartale 2022 roku. Prace nad trzecią i czwartą jednostką powinny zostać zapoczątkowane odpowiednio w 2023 i 2024 roku. Ich wcielenie do służby przewidywane jest na 2026 i 2027 rok. Rok później okręty powinny osiągnąć pełną gotowość operacyjną. Zgodnie z planami jednostki typu Pohjanmaa powinny pozostać w linii do końca lat 50. bieżącego wieku.


W wyniku stopniowo wprowadzanych zmian kilkukrotnie zwiększano planowaną wyporność okrętów typu Pohjanmaa. Wedle najnowszych informacji sięgnie ona 3900 ton. Tym samym nowe fińskie jednostki będą charakteryzować się większą wypornością niż holenderskie fregaty typu M, czy australijskie jednostki typu ANZAC. Grafika: Puolustusministeriö

Wymagania

   Zakres zadań stawianych przed nowymi korwetami obejmować ma dowodzenie operacjami morskimi i zespołami okrętów, prowadzenie działań skierowanych przeciwko siłom nawodnym przeciwnika, w tym również na otwartym morzu. Ponadto przyszłe korwety typu Pohjanmaa będą realizować zadania z zakresu minowania oraz zwalczania okrętów podwodnych. Przedstawione zadania wynikają ze statutowej misji Puolustusvoimat (Siły Zbrojne Finlandii) oraz przewidywanych wymogów przyszłego teatru działań. Takie przedstawienie zadań przyszłych korwet nie oddaje jednak w pełni wymagań stawianych przed systemami uzbrojenia nowych okrętów. 

   Nowe jednostki mają również realizować zadania rozpoznawcze, a także osłaniać linie komunikacyjne. Wynika to ze znaczenia transportu morskiego dla fińskiej gospodarki. Z publikowanych informacji wynika bowiem, że ok. 90% eksportu, jak i 80% importu realizowane jest drogą morską. Przy czym zdecydowana większość jednostek floty handlowej zawijających do fińskich portów pływa pod obcą banderą.

   Jedną z istotnych różnic, w stosunku do okrętów zamawianych na potrzeby Merivoimat (MW Finlandii) we wcześniejszych latach są bardziej wyśrubowane wymagania stawiane przed systemami obrony przeciwlotniczej. Przy czym warto zwrócić uwagę, że już np. fińskie kutry rakietowe typu Hamina dysponowały zdecydowanie skuteczniejszymi systemami obrony przeciwlotniczej (wyrzutnie pocisków Umkhonto) niż ma to miejsce np. w przypadku polskich okrętów rakietowych typu Orkan (projekt 660M).

   Podstawowe wymagania stawiane przed nowymi jednostkami warunkują konieczność dostosowania ich do prowadzenia długotrwałych, całorocznych operacji na Bałtyku. Przy czym okręty mają być zdolne do wykonywania stawianych przed nimi zadań w każdych warunkach pogodowych, również przy występowaniu zalodzenia Bałtyku. Mają być również zdolne do prowadzenia operacji zarówno samodzielnie jak i w ramach większych zespołów floty.

Jakie będą korwety typu Pohjanmaa 

   Jeszcze w ramach przygotowań do realizacji zadania dokonano oceny istniejących już i dostępnych na świecie projektów okrętów. Jednak żaden z nich nie spełniał wymagań fińskiej floty. Było to pokłosiem wymogu posiadania przez nowe jednostki zdolności do prowadzenia operacji przy pokrywie lodowej o grubości 0,5 m, przy jednoczesnym dostosowaniu okrętów do stawiania min, jak i zachowania stosunkowo niewielkiego zanurzenia. Stąd też „korwety” typu Pohjanmaa będą okrętami zaprojektowanymi od podstaw. Użycie cudzysłowu jest w tym przypadku jak najbardziej celowe. Biorąc pod uwagę, zapowiadaną wyporność i uzbrojenie nowych fińskich jednostek należy je uznać za fregaty. Przy czym jednak dla porządku można zaznaczyć, że przedstawiciele fińskiej floty utrzymują, że ze względu na przewidywany akwen działań nowe okręty są korwetami, bez względu na wyporność. 

   Co warte odnotowania, wyporność nowych okrętów była stopniowo zwiększana, tak, że nowe okręty typu Pohjanmaa będą charakteryzowały się wypornością ok. 3900 ton. W praktyce będą więc okrętami większymi niż np. południowoafrykańskie fregaty typu Valour (wariant MEKO A200), australijskie typu ANZAC (MEKO A200ANZ), czy holenderskie typu M. Taki a nie inny kształt nowych okrętów Merivoimat ma podłoże w szczegółowych analizach, uwzględniających zarówno potencjał ewentualnego przeciwnika, czynniki środowiskowe, w tym przewidywane warunki atmosferyczne na przyszłym akwenie operacyjnym, jak i wymagane spektrum zadań oraz stan istniejącej infrastruktury. 

   Według najnowszych grafik zaprezentowanych przez fińskie ministerstwo obrony nowe jednostki mają mieć długość 114 m, przy szerokości kadłuba wynoszącej 16 m oraz zanurzeniu ok. 5 m. Jeszcze w 2018 roku długość okrętów szacowana była na ok. 105 m, przy czym obecnie przewiduje się miejsce na drugi moduł rakietowy Mk 41, co tłumaczy przynajmniej częściowo wzrost długości. W stosunku do wcześniejszych informacji małemu zwiększeniu uległa również szerokość kadłuba, tj. z 15 do 16 m. 

   Nowe okręty mają dysponować prędkością co najmniej 26 węzłów i zasięgiem 3500 Mm. Wymagania dotyczące prędkości maksymalnej zostały sformułowane w taki sposób, że nowe korwety mają dysponować prędkością pozwalającą na swobodną osłonę jednostek handlowych idących do lokalnych portów. Wedle informacji podanych 26 września okręty typu Pohjanmaa będą napędzane przez kombinację silników wysokoprężnych i turbiny gazowej. Jak narazie nie sprawcyzowano jednak czy będzie to układ CODAG, czy inny, uwzględniający np. zastsowanie silników elektrycznych. Nowe okręty mają charakteryzować się klasą lodową 1A oraz dysponować możliwością prowadzenia operacji przy stanie może 5. Liczebność załogi okrętów szacowana jest na ok. 70 osób.

   Jednostki typu Pohjanmaa mają dysponować dość klasycznym napędem z dwiema śrubami napędowymi i dwiema liniami wałów. Przy czym jednak stawiane przed korwetami wymagania są dość specyficzne. W związku z tym dość dużym wyzwaniem było opracowanie śrub napędowych, aby spełniały wymagania dotyczące ograniczenia kawitacji i redukcji sygnatur akustycznych, przy ograniczonych rozmiarach samych śrub napędowych podyktowanych stosunkowo płytkim zanurzeniem oraz stosunkowo wysokiej wymaganej prędkości maksymalnej. Okręty wyposażone zostaną w podwójne stery płytowe. Na części prezentowanych grafik widoczne są również dziobowe stery strumieniowe.

O ile nie dojdzie do poważniejszych opóźnień, nowe fińskie korwety typu Pohjanmaa powinny osiągnąć gotowość operacyjną w 2028 roku. Grafika: Puolustusministeriö

Uzbrojenie

   Zgodnie z decyzją zatwierdzoną w lutym 2019 roku uzbrojenie przeciwlotnicze okrętów typu Pohjanmaa stanowić będzie system określany mianem ITO20, w którego skład wchodzą pionowe wyrzutnie Mk 41 Baseline VII (najprawdopodobniej będzie to wariant strike, którego dotyczyła notyfikacja do Kongresu) oraz pociski RIM-162 Evolved Sea Sparrow Missile Block 2 (ESSM Block 2). Zgoda na ich zakup została wydana przez stronę amerykańską jeszcze na początku 2018 roku. Zgodnie z najnowszymi udostępnionymi grafikami okręty mają otrzymać po jednym ośmiokomorowym module wyrzutni. Umożliwi to przenoszenie maksymalnie 32 pocisków ESSM Block 2. Pionowe wyrzutnie dedykowane dla pocisków przeciwlotniczych zostaną ulokowane na dziobie, za wieżą armaty kal. 57 mm. Przy czym jednak na okrętach pozostawione będzie miejsce na dodanie dodatkowego modułu wyrzutni Mk 41 (co ciekawe, na przynajmniej jednej z prezentowanych do tej pory grafik zauważyć można dwa moduły wyrzutni Mk 41). To powinno pozwolić w przyszłości na zwiększenie liczby przenoszonych pocisków ESSM Block 2, lub też włączenie do uzbrojenia okrętów typu Pohjanmaa pocisków większego zasięgu.

   Podstawowe uzbrojenie przeciwko okrętom nawodnym stanowić będą izraelskie pociski przeciwokrętowe Gabriel 5. Ich wybór został dokonany jeszcze w latem 2018 roku, przy czym był on połączony z wyborem nowych pocisków przeciwokrętowych mających trafić także na modernizowane okręty typu Hamina. Decyzja ta została podjęta ku pewnemu zaskoczeniu komentatorów. Strona fińska ograniczyła się zaś w tym przypadku do stwierdzenia, że izraelska konstrukcja dysponowała najlepszymi możliwościami, przy jednocześnie najatrakcyjniejszej cenie. Umowa ma wartość 162 mln EUR, przy czym zawiera opcję kontraktową na zakup kolejnej partii pocisków o wartości 193 mln EUR. Wraz z samymi pociskami zostaną dostarczone również wyrzutnie, symulatory oraz części zamienne i sprzęt diagnostyczny. Umowa obejmuje również zapewnienie usług szkoleniowych. Dostawy pocisków zostaną zrealizowane w latach 2019-2025, przy czym wedle niektórych informacji termin rozpoczęcia dostaw może przesunąć się na 2020 rok. Docelowo pociski Gabriel 5 mają zostać także wykorzystane także w bateriach rakietowej artylerii nadbrzeżnej. 

   Izraelski pocisk pozostaje konstrukcją dość enigmatyczną. Jego pierwsze dobrej jakości zdjęcia zostały opublikowane dopiero w grudniu 2018 roku. Jak na razie brak informacji na temat gwarantowanych osiągów nowej broni. Dostępne zdjęcia pozwalają jedynie na stwierdzenie, że jest to pocisk naprowadzany aktywnie radarowo, dysponujący napędem turboodrzutowym. Ponieważ zakupu pocisków Gabriel 5 dokonano z myślą o kilku różnych aplikacjach, ponoszone koszty nie zostały w tym przypadku doliczone do ogólnych kosztów programu Squadron 2020Każda z jednostek typu Pohjanmaa otrzyma najprawdopodobniej po dwie poczwórne wyrzutnie pocisków przeciwokrętowych. 

   Okręty typu Pohjanmaa uzbrojone zostaną również w nowe szwedzkie naprowadzane przewodowo lekkie torpedy ZOP kalibru 400 mm typu Torped 47 (oznaczenie nadane przez szwedzką flotę, inaczej Tp 47). Przez samego producenta, firmę Saab, torpedy te określane są mianem SLWT, czyli Saab’s Lightweight Torpedo. Ich dostawy zostały zakontraktowane przez Finlandię na początku 2018 roku. Pierwsze egzemplarze nowych torped zostaną odebrane przez Finlandię w 2023 roku. Zakończenie dostaw przewidywane jest natomiast w 2025 roku. Nowe torpedy wykorzystują napęd elektryczny, przy czym zastosowano nich baterie litowo–żelazowo–fosforanowe (LiFePO4) charakteryzujące się m.in. wysoką wydajnością prądową, długim czasem i bezpieczeństwem eksploatacji. 

   Główne uzbrojenie artyleryjskie okrętów typu Pohjanmaa stanowić będą pojedyncze armaty automatyczne kal. 57 mm typu Bofors Mk 3. Przy czym będą to wieże zdjęte z okrętów typu Hamina (decyzje w tej sprawie zapadły na początku 2018 roku). Te ostatnie jednostki zostaną wyposażone natomiast w armaty automatyczne Bofors Mk 4 kal. 40 mm. Zmiana ta związana była z chęcią wyposażenia niewielkich okrętów typu Hamina w systemy ZOP. To zaś wiązało się z koniecznością poczynienia oszczędności masowych. 

   Na burtach hangarów nowych okrętów zamontowane zostaną najprawdopodobniej bezzałogowe stanowiska strzeleckie SAAB Trackfire. Jak na razie nieznany pozostaje kaliber zastosowanego na nich uzbrojenia lufowego. Ku pewnemu zaskoczeniu w najnowszych grafikach brak systemu ochrony bezpośredniej pojawiającego się wcześniej na stanowisku na dachu hangaru. 

   Prawdopodobne jest wykorzystanie wyposażenia do stawiania min zdjętego z przeznaczonych do wycofanie stawiaczy min typu Hämeenmaa. Zgodnie z deklaracjami asortyment uzbrojenia powinien zostać uzupełniony o nowe miny denne PM16. Jednostki typu Pohjanmaa zostaną również wyposażone w wyrzutnie systemu Rheinmetall MASS zdjęte z okrętów typu Hamina. Wspomniane wyrzutnie, zgodnie z najnowszymi grafikami miałyby zostać rozmieszone parami na pokładzie dziobowym i na dachu hangaru.

Zgodnie z fińskimi wymogami uzbrojenie nowych okrętów stanowić będą m.in. pociski przeciwlotnicze ESSM. Grafika: Puolustusministeriö

Systemy rozpoznania i wyposażenie elektroniczne

   Ostateczny wybór szwedzkiej firmy Saab jako dostawcy systemów walki oznacza, że okręty zostaną wyposażone w najnowszy wariant systemu 9LV. Sam proces wyboru systemów walki był kilkuetapowy. Zapytania ofertowe dotyczące tego obszaru zostały początkowo wystosowane do 12 podmiotów. Spośród nich osiem zdecydowało się uczestniczyć w postępowaniu. Z tej grupy wyłoniono trzech finalistów których rozwiązania poddawano ostatecznej ocenie. Do grupy tej należały firma Lockheed Martin Canada, oferująca system CMS 330, Atlas Elektronik z wariantem systemu ANCS 2000 oraz właśnie Saab proponujący najnowszy wariant systemu 9LV. Oferta szwedzkiego producenta miała okazać się najlepsza spośród konkurentów. 

   Wymogi fińskiej floty zakładają zabudowę na okrętach radaru obserwacji przestrzeni powietrznej i nawodnej ze ścianowymi antenami i skanowaniem elektronicznym, a także systemów optoelektronicznych i rozpoznania elektronicznego. Jako dostawca wspomnianych systemów wskazana została szwedzka firma Saab. Szczegóły dotyczące wybranego zestawu systemów radarowych zostały potwierdzone po podpisaniu umowy. Nowe jednostki fińskiej floty zostaną wyposażone w radary Sea Giraffe 4A oraz Sea Giraffe 1X (oba zainstalowane w zintegrowanym maszcie), a także dwa optoelektroniczno–radarowe systemy CEROS 200. Jeden z systemów tego typu miałby natomiast zostać ulokowany na dachu nadbudówki dziobowej, natomiast drugi na nadbudówce rufowej, na podwyższeniu. Ponadto ich wyposażenie powinien uzupełnić radar nawigacyjny (jak na razie niezidentyfikowanego typu). Saab będzie również dostawcą masztu zintegrowanego, systemu ostrzegania przed opromieniowaniem laserem oraz zintegrowanego systemu łączności TactiCall.

   Sea Giraffe 4A dysponuje czterema płaskimi antenami ścianowymi AESA zintegrowanymi z masztem okrętu. Radar pracuje w paśmie S. Do jego budowy wykorzystano zaś elementy wykonane w technologii GaN. Same anteny radaru mają wymiary 1x2 m. Wspomniany wariant Sea Giraffe został zaprezentowany po raz pierwszy pod koniec 2017 roku. Co ciekawe, Saab miał w tym przypadku pierwotnie oferować klasyczny wariant radaru, uznając go za rozwiązanie wystarczające, jednak ostatecznie zdecydowano się na zmianę podejścia. Sea Girrafe 1X dysponuje natomiast pojedynczą anteną AESA obracaną mechanicznie i pracuje w paśmie X. Sea Girrafe 1X dysponuje co prawda mniejszym zasięgiem, tj. do 75 km, jednak równocześnie ma odznaczać się większą rozdzielczością. Doskonale znane fińskiej flocie radarowo–optoelektroniczne systemy kierowania ogniem CEROS 200 dysponują radarem pracującym w paśmie Ku, czyli 15,5-17,5 kHz. Jest on uzupełniany przez system elektrooptyczny z kamerą telewizyjną oraz kamerą pracującą w podczerwieni, a także dalmierz laserowy bezpieczny dla oka. Ponadto okręty zostaną wyposażone w systemy rozpoznania elektronicznego i walki elektronicznej oraz niesprecyzowany zestaw środków łączności.

   Jednostki najprawdopodobniej zostaną wyposażone również w aktywne holowane sonary o zmiennej głębokości zanurzenia Kongsberg ST2400 (choć na jednej z opublikowanych grafik widoczny jest tylko sonar pasywny z anteną holowaną) oraz pasywne sonary holowane Finnyards SONAC PTA. Do tej pory były one wykorzystywane przez przewidziane do wycofania w najbliższych latach okręty typu Rauma. Okręty mają zostać wyposażone również w sonar kadłubowy nieujawnionego jak na razie typu oraz sonar o zmiennej głębokości zanurzenia.  

Jako dostawca systemów zarządzania walką wskazana została szwedzka firma Saab. Grafika: Puolustusministeriö

Wnioski

   Znaczenie programu Squadron 2020 jest o tyle istotne dla fińskiego Ministerstwa Obrony, że w ostatnich latach doszło do zauważalnego zmniejszenia stabilności sytuacji międzynarodowej, przy równoczesnym wzroście aktywności wojskowej w rejonie basenu Morza Bałtyckiego oraz wzroście znaczenia samego regionu. Równocześnie bez zmian pozostaje identyfikacja potencjalnego przeciwnika, którym pozostaje Federacja Rosyjska. Wraz ze zmianami zachodzącymi na potencjalnym teatrze działań i wzrostem potencjału sił rosyjskich doszło również do podniesienia wymagań stawianych przed następcami obecnie eksploatowanego sprzętu. Dotyczy to również jednostek nawodnych, w tym właśnie okrętów typu Pohjanmaa - następców okrętów minowych oraz kutrów rakietowych typu Rauma.

   Nowe korwety, czy też raczej fregaty, pozwolą fińskiej flocie wypełniać zadania w sposób bardziej niezależny od czynników atmosferycznych. Okręty typu Pohjanmaa będą również mogły przebywać dłużej na akwenie operacyjnym, będąc mnie uzależnionymi od baz nadbrzeżnych. Ponadto będą stanowiły bardziej skuteczne narzędzie do prowadzania działań ZOP, a w przypadku zakupu pokładowych śmigłowców ZOP będzie można je uznać za zupełnie nową jakość w realiach fińskiej floty. Bardzo prawdopodobne jest również wyposażenie nowych jednostek w bezzałogowe śmigłowce rozpoznawcze. W końcu, dzięki planowanemu uzbrojeniu przeciwlotniczemu powinny dysponować zdecydowanie wyższą przeżywalnością w realiach zagrożenia stwarzanego przez jednostki Floty Bałtyckiej, lotnictwa czy rosyjskiej artylerii nadbrzeżnej 

   W przypadku obecnie wykorzystywanych przez fińską flotę okrętów typu Rauma i Hamina istotnym ograniczeniem wpływającym na możliwość ich wykorzystania do realizacji przewidzianych działań jest wrażliwość na warunki atmosferyczne, w tym brak możliwości wykorzystania w warunkach występowania pokrywy lodowej. Ponadto niewielkie wymiary tych okrętów ograniczają możliwości wykorzystania szerszej gamy wyposażenia specjalistycznego. Stąd też np. jednostki typu Rauma są w stanie zabrać antenę sonaru holowanego jedynie w przypadku rezygnacji z przenoszenia pocisków przeciwokrętowych. Niewielkie rozmiary okrętów utrudniają również możliwość zapewnienia im skutecznej obrony przeciwlotniczej Obecne na okrętach typu Hamina czy fińskich stawiaczach min wyrzutnie pocisków Umkhonto w praktyce zapewnić mogą jedynie ograniczony stopień samoobrony ze względu na niewielką jednostkę ognia, tj. 8 pocisków. 

   Niewielkie rozmiary ograniczają również istotnie autonomiczność okrętów typu Rauma i Hamina, wymuszając częste uzupełnianie zapasów i odtwarzanie gotowości bojowej. Jak zauważają niektórzy z fińskich komentatorów, częste odtwarzanie zapasów w portach w przypadku fińskiej floty w praktyce pozostaje sprzeczne z doktryną fińskiej floty, mającej z założenia operować w ukryciu zapewnianym jej przez liczne wyspy przybrzeżne. Tym samym większe rozmiary nowych jednostek, w praktyce wynikają z konieczności zapewnienia lepszego stopnia realizacji postawionych zadań. 

Michał Gajzler

(Aktualizacja 26.09.2019 r.)




Rejestracja

Funkcja chwilowo niedostępna

×

Logowanie

×

Kontakt

×
Pociski przeciwokrętowe Sea Killer i Marte

Pociski przeciwokrętowe Sea Killer i Marte

Historia rakiety przeciwokrętowej Sea Killer rozpoczęła się w 1963 roku, kiedy Contraves Italiana SpA, bazując na doświadczeniach wyniesionych z pr...

więcej polecanych artykułów