2026-05-08 23:14:35
Umowa na pożyczki z instrumentu SAFE podpisana
W Warszawie, 8 maja br. podpisana została umowa umożliwiająca Polsce wykorzystanie środków z instrumentu pożyczkowego Unii Europejskiej na obronność SAFE (Security Action for Europe). Na jej mocy, w terminie do 31 grudnia 2030 roku nasz kraj może wykorzystać do 43,7 mld Euro pożyczek (czyli ok. 186 mld PLN) na zakupy związane z obronnością. Cała ta kwota ma zostać wykorzystana na potrzeby Wojska Polskiego poprzez Fundusz Wsparcia Sił Zbrojnych (FWSZ), którego operatorem jest Bank Gospodarstwa Krajowego (BGK). Choć początkowo były takie plany, to ze względu na prezydenckie weto, ze środków SAFE nie będzie można sfinansować projektów które miały zwiększyć zdolności: Policji, Straży Granicznej i Służby Ochrony Państwa, a także projektów dotyczących inwestycji drogowych i kolejowych związanych z mobilnością wojskową.
Doprowadzenie do podpisania umowy pożyczkowej z instrumentu SAFE należy uznać za sukces i powód do chwili radości z realizacji tego etapu. W terminie do 30 maja br. należy jednak zrealizować kolejny etap, który przewiduje zawarcie z wykonawcami umów i aneksów w formule „single procurement”, co niewątpliwie pozostaje wyzwaniem. Fot. plut. Wojciech Król/MON.
Umowę SAFE ze strony polskiej podpisali: wicepremier i minister obrony narodowej Władysław Kosiniak-Kamysz, minister finansów i gospodarki Andrzej Domański, prezes zarządu BGK Mirosław Czekaj oraz pierwsza wiceprezes zarządu BGK Marta Postuła, natomiast ze strony Unii Europejskiej komisarz UE ds. obrony i przestrzeni kosmicznej Andrius Kubilius oraz komisarz UE ds. budżetu, zwalczania nadużyć finansowych i administracji publicznej Piotr Serafin.
W uroczystości uczestniczyli także m.in.: premier Donald Tusk, pełnomocnik rządu ds. Instrumentu na rzecz Zwiększenia Bezpieczeństwa Magdalena Sobkowiak-Czarnecka oraz Szef Sztabu Generalnego Wojska Polskiego gen. Wiesław Kukuła.
Polska jest największym beneficjentem instrumentu SAFE, który otrzymał 29,2% całości dostępnych środków (150 mld Euro) oraz pierwszym państwem, z którym Unia Europejska podpisała umowę pożyczkową (spośród 19 państw ubiegających się o finansowanie z tego programu).
Jeszcze w maju br. Polska powinna otrzymać z SAFE 15% zaliczkę w wysokości ok. 6,5 mld Euro (ok. 27,5 mld PLN). Podpisana dziś umowa nie oznacza jednak zaciągnięcia pożyczki na kwotę 43,7 mld Euro, a jedynie otwarcie linii kredytowej, pozwalającej na ubieganie się o kolejne transze kredytu, wypłacane na podstawie wniosków o płatność. Będą one składane do Komisji Europejskiej przez Polskę dwa razy w roku (w październiku i kwietniu). Oprocentowanie tych transz będzie stałe i będzie ustalane osobno dla każdej transzy (oprocentowanie poszczególnych transz może się różnić), a spłata każdej transzy będzie musiała nastąpić w terminie do 45 lat od chwili jej wypłaty. Rozpoczęcie spłaty poszczególnych transz kredytu nastąpić ma natomiast po okresie 10 lat od momentu ich wypłaty (przez pierwsze 10 lat spłacane będą tylko odsetki).
Należy także pamiętać, że przez to, że z powodu prezydenckiego weta z SAFE nie mogą być finansowane projekty przygotowane przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz przez Ministerstwo Infrastruktury, to do dziś jeszcze ostatecznie nie ustalono, na co zostanie przeznaczona kwota ok. 16,3 mld PLN. W tym zakresie dopiero trwają uzgodnienia ze Sztabem Generalnym Wojska Polskiego, na które projekty z listy rezerwowej przeznaczyć te środki. Wydaje się także, że kwota ta będzie musiała zostać wykorzystana na projekty realizowane z SAFE w formule partnerskiej z innym państwem (tzw. „common procurement”).
Warto także przypomnieć, że z SAFE planowano finansowanie 129 projektów, w tym 42 projekty MSWiA (za 7,1 mld PLN), 6 projektów MI (za 9,2 mld PLN), 15 projektów DKWOC (za ok. 5,1 mld PLN wraz z projektami dotyczącymi WRE) i 66 projektów Agencji Uzbrojenia (za ok. 165 mld PLN).
Jak zapowiedział dziś szef MON, w terminie do 30 maja br. „czeka nas do podpisania 40 nowych umów. Do tego aneksowanie tych, które już zostały podpisane oraz działanie w obszarze cyberbezpieczeństwa”. Będą to umowy i aneksy w tzw. formule „single procurement”, zawierane samodzielnie przez Polskę z wykonawcami bez partnerów z innych państw. Po 30 maja br. w ramach SAFE będą mogły być podpisywane już tylko umowy w formule „common procurement”, czyli realizowane wspólnie z minimum jednym partnerem z innego kraju. Takie zamówienia oczywiście też są planowane, np. w zakresie pozyskania przenośnych zestawów przeciwlotniczych Piorun czy wielozadaniowych samolotów transportowo-tankujących MRTT.
Trudno dziś nie zadać sobie pytania, jak istotne będą środki z instrumentu SAFE dla procesu modernizacji technicznej Sił Zbrojnych RP. Według szacunków autora w latach 2026-2030 mogą one stanowić ok. 35-36% wszystkich pieniędzy dostępnych na ten cel z budżetu państwa w ramach Planu Modernizacji Technicznej (PMT) oraz środków dłużnych z Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych (FWSZ), oczywiście pod warunkiem, że uda się podpisać wszystkie planowane z SAFE kontrakty i je zrealizować oraz rozliczyć w terminie do końca 2030 roku. Biorąc pod uwagę, że część środków z budżetu państwa w ramach PMT w najbliższych latach będzie musiała zostać przeznaczona na spłatę zadłużenia FWSZ (zaciągniętego w latach 2022-2026), znaczenie pieniędzy z instrumentu SAFE realnie może być jeszcze większe.
Podsumowując, dziś zakończył się ważny etap prac związanych z przygotowaniem do wykorzystania pożyczek z instrumentu SAFE i warto pogratulować wszystkim, którzy się do tego przyczynili. Teraz jednak przyjdzie czas na zawieranie kontraktów i aneksów z wykonawcami przez Agencję Uzbrojenia i Dowództwo Komponentu Wojsk Obrony Cyberprzestrzeni. Miesiąc maj br. będzie tu miał kluczowe znaczenie. Pozostaje zaangażowanym w ten proces życzyć, aby planowane zamówienia udało się udzielić w terminie, choć czasu na to pozostało dramatycznie mało.
Tomasz Dmitruk
