2026-10-15 22:13:57
NIK wskazuje na problemy z Funduszem Wsparcia Sił Zbrojnych
W dniu 14 października br. Najwyższa Izba Kontroli opublikowała komunikat dotyczący zakończonych działań kontrolnych związanych z funkcjonowaniem Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych (FWSZ). W ocenie Izby za obecnie realizowane zakupy sprzętu wojskowego finansowane za pomocą instrumentów dłużnych FWSZ Siły Zbrojne RP zapłacą w przyszłości znacznym ograniczeniem wydatków na modernizację oraz na utrzymanie osiągniętych już zdolności. NIK wskazuje przy tym na brak realnej strategii spłaty zobowiązań FWSZ oraz brak konsensusu, pomiędzy Ministrem Obrony Narodowej i Ministrem Finansów, w sprawie odpowiedzialności za spłatę zobowiązań Funduszu.
W 2025 roku na zakupy sprzętu wojskowego z Planu Modernizacji Technicznej w części z budżetu państwa i z FWSZ wydatkowano razem 81,8 mld PLN brutto, z czego na FWSZ przypada aż 63% tej kwoty. To obecnie najważniejsze źródło finansowania procesu modernizacji technicznej Wojska Polskiego. Z FWSZ opłacane są m.in. dostawy czołgów K2GF (na zdjęciu). Fot.16. DZ.
NIK opublikowała komunikat nie przedstawiając pełnej informacji na temat ustaleń zrealizowanej kontroli, ponieważ znaczna część danych dotyczących FWSZ została objęta przez Ministra Obrony Narodowej klauzulami tajności. W rezultacie Izba podjęła decyzję o objęciu zarówno treści wystąpień pokontrolnych, jak i informacji o jej wynikach klauzulą „Zastrzeżone”. Jednocześnie poinformowano, że, o szczegółowych wynikach kontroli zostały poinformowane wszystkie kluczowe organy państwa z Prezydentem, Prezesem Rady Ministrów i Parlamentem na czele.
Do najważniejszych ustaleń NIK zaliczyła brak realnej strategii spłaty zobowiązań FWSZ i brak konsensusu w sprawie odpowiedzialności za spłatę zadłużenia FWSZ. Zdaniem NIK „najistotniejszą i dotychczas nierozwiązaną wadą instrumentu, za pomocą którego wydawana jest obecnie niemal co trzecia złotówka na obronność, pozostaje brak realnej strategii spłaty zobowiązań, liczonych już w setkach miliardów złotych. Problem ten będzie się pogłębiał z uwagi na rosnący udział kosztów obsługi (przeznaczanych na spłatę kapitału i odsetek od zaciągniętych kredytów) w wydatkach Funduszu ogółem. To wszystko, wraz z pogarszającym się stanem finansów publicznych – w tym rosnącym deficytem sektora instytucji rządowych i samorządowych oraz państwowym długiem publicznym – stwarza realne ryzyko dla stabilności finansowej państwa, bez której nie jest możliwe osiągnięcie bezpieczeństwa militarnego”.
Izba informuje również, że „utrzymujący się brak konsensusu, pomiędzy Ministrem Obrony Narodowej i Ministrem Finansów, w sprawie odpowiedzialności za spłatę zobowiązań Funduszu, prowadzi w ocenie NIK do powstania istotnego ryzyka systemowego. Z jednej strony może on skutkować niedofinansowaniem zakupów zaplanowanych na podstawie Programu Rozwoju Sił Zbrojnych (stanowiącego podstawowy dokument planistyczny w zakresie modernizacji armii). Uwzględniając przywołane wyżej dane makroekonomiczne, ewentualne, nieskoordynowane przeniesienie ciężaru tych zobowiązań na budżet państwa może również negatywnie wpłynąć na stabilność finansów publicznych”.
Na podstawie wniosków z kontroli NIK zawnioskowała do Prezesa Rady Ministrów o pilne wypracowanie, przy współudziale konstytucyjnych ministrów, systemowego i kompleksowego rozwiązania w zakresie odpowiedzialności za spłatę zobowiązań Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych, uwzględniającego zarówno obecny stan finansów publicznych, jak i konieczność modernizacji Sił Zbrojnych RP. Izba zawnioskowała również o wdrożenie strategii zarządzania zadłużeniem Funduszu oraz polityki zarządzania jego środkami finansowymi.
Pełna treść komunikatu NIK dostępna jest TUTAJ.
Komentarz
Autor w pełni podziela wnioski i obawy przedstawione przez Izbę w opublikowanym komunikacie. Utworzony w 2022 roku na mocy ustawy o obronie Ojczyzny FWSZ pozwala m.in. na pozyskiwanie na modernizację techniczną Wojska Polskiego pieniędzy z instrumentów dłużnych. W latach 2022-2025 ze środków FWSZ dokonano płatności za sprzęt wojskowy na kwotę 119,1 mld PLN. W tym samym okresie zadłużenie FWSZ zwiększyło się do poziomu 80,9 mld PLN (na koniec 2025 roku). Zgodnie ze „Strategią zarządzania długiem sektora finansów publicznych w latach 2027–2030” (przyjętą przez Ministerstwo Finansów we wrześniu br.) to zadłużenie ma gwałtownie rosnąć w kolejnych latach odpowiednio do poziomu:
- 142,0 mld PLN w 2026 roku,
- 206,5 mld PLN w 2027 roku,
- 271,9 mld PLN w 2028 roku,
- 363,0 mld PLN w 2029 roku,
- 447,5 mld PLN w 2030 roku.
Od br. FWSZ obejmuje również zadłużenie zaciągane z instrumentu pożyczkowego SAFE. Tylko z tego źródła do końca 2030 roku zadłużenie FWSZ ma wzrosnąć o ok. 180-185 mld PLN. Pozostały wzrost wynikać będzie z już zawartych umów na dostawy sprzętu wojskowego zakontraktowanych z finansowaniem z FWSZ w latach 2022-2026. Łączną wartość tych umów autor szacuje na ok. 350 mld PLN netto (nie licząc umów z SAFE), z czego do końca 2025 roku z FWSZ zapłacono 119,1 mld PLN. Aby zapłacić za pozostałe dostawy trzeba zatem pozyskać jeszcze z FWSZ środki na kwotę ok. 231 mld PLN netto i w większości będą to pieniądze z kredytów lub obligacji (oraz środki z budżetu państwa na podatek VAT). Co może pocieszać, płatności te są rozłożone w czasie aż do 2038 roku, ale jednak największa kumulacja nastąpi w okresie do 2032 roku.
Od zadłużenia zaciągniętego przez FWSZ resort obrony narodowej musi płacić odsetki. Dotąd nie były to duże kwoty (w latach 2022-2025 łącznie 4 mld PLN), ale w kolejnych latach koszty te będą istotnie rosły. W 2026 roku mają wynosić 3,29 mld PLN, a w 2027 roku 5,8 mld PLN. Z szacunków autora wynika, że w 2030 roku może to być już ponad 13 mld PLN.
Do tego z każdym rokiem rosną koszty związane ze spłatą kapitału zadłużenie FWSZ. W 2027 roku ma to być 4,7 mld PLN. W 2028 roku szacunkowo ok. 10 mld PLN, a w latach 2029-2030 po ok. 17-19 mld PLN rocznie, natomiast po 2030 roku będą to już dziesiątki mld PLN rocznie. Niestety dokładnych prognoz na okres po 2027 roku w zakresie planowanych płatności odsetek i spłaty kapitału od zadłużenia FWSZ nie znamy, bowiem są to informacje niejawne. Niewątpliwie konieczność spłaty tak wysokich kwot będzie stanowiła istotne obciążenie dla budżetu MON w kolejnych latach, co może ograniczyć budżet dostępny na dokonywanie dalszych niezbędnych zakupów sprzętu wojskowego oraz na utrzymanie uzbrojenia już kupionego i dostarczonego. Pewnym pocieszeniem jest fakt, że w projekcie budżetu na 2027 rok wydatki związane ze spłatą kapitału od zadłużenia FWSZ nie zostały zaliczone do wydatków na obronność.
Tomasz Dmitruk
