• Tweet

Projekt wydatków obronnych na 2022 rok – dwa znaki zapytania

     Rada Ministrów 24 sierpnia br. przyjęła projekt ustawy budżetowej na 2022 rok. Zgodnie z jego treścią, łączne wydatki na obronność w przyszłym roku mają wynieść 57,8 mld PLN, co ma stanowić 2,2% PKB prognozowanego na 2022 rok. Wątpliwość jednak budzi kwota prognozowanego PKB Polski w 2022 roku, która stanowi podstawę prawną do wyliczenia planowanego poziomu wydatków na obronność. Na czym polega ta wątpliwość wyjaśniono szczegółowo w dalszej części artykułu. W budżecie na 2022 rok zapisano również środki w wysokości 4,8 mld PLN na zakup dla Sił Zbrojnych RP nowych czołgów.

W przyszłorocznym projekcie budżetu w ramach programu wieloletniego na zakup czołgów M1A2 SEPv3 Abrams w 2022 roku zaplanowano wydatkowanie kwoty 4,8 mld PLN. Fot.General Dynamics

  W odniesieniu do wartości łącznych wydatków obronnych w 2021 roku ujętych w obowiązującej ustawie budżetowej z dnia 20 stycznia 2021 roku, nakłady zaplanowane na 2022 rok będą wyższe o 5,95 mld PLN (11,5%). To istotny wzrost, ale należy przy tym brać pod uwagę, że w 2021 roku według prognoz rządowych nastąpi wzrost ceny towarów i usług konsumpcyjnych o 4,3% co oznacza, że realnie wydatki na obronność pomiędzy obecnym i przyszłym rokiem wzrosną o mniej niż te 11,5%.

  Jednocześnie warto mieć świadomość, że w projekcie budżetu na 2021 rok wydatki na obronność stanowiły 10,6% łącznych nakładów budżetu państwa, a w 2022 roku wskaźnik ten ma wynieść już 11,4% (i to nie licząc wydatków na czołgi Abrams).

  W skład zaplanowanej kwoty 57 783 100 tys. PLN na obronność w 2022 roku, wchodzą wydatki ujęte:

• w części 29 budżetu państwa Obrona narodowa: 57 151 602 tys. PLN;
• poza częścią 29 budżetu państwa Obrona narodowa zapisane w dziale 752 Obrona narodowa: 412 781 tys. PLN;
• w ramach Funduszu Modernizacji Sił Zbrojnych (FMSZ) oraz w budżecie Agencji Mienia Wojskowego, z przeznaczeniem na zadania zaliczone do wydatków obronnych: 218 717 tys. PLN.

  Wydatki w części 29 budżetu państwa Obrona narodowa w podziale na główne grupy klasyfikacji budżetowej zaplanowano w następującej wysokości:

• Dotacje i subwencje: 2 523 797 tys. PLN (4,4% całkowitych wydatków w części 29 budżetu);
• Świadczenia na rzecz osób fizycznych: 10 042 097 tys. PLN (17,6%);
• Wydatki bieżące: 26 066 777 tys. PLN (45,6%);
• Wydatki majątkowe: 18 515 165 tys. PLN (32,4%);
• Współfinansowanie projektów z udziałem środków UE: 3 766 tys. PLN (0,01%).

  Łącznie z nakładami na obronność ujętymi poza częścią 29 budżetu państwa, wydatki majątkowe mają zamknąć się w kwocie 18,6 mld PLN (18 576 869 tys. PLN). Powinno to pozwolić na osiągnięcie wskaźnika ich udziału w łącznych nakładach na obronność na poziomie 32,1%, co warto pochwalić. W ramach części 29 budżetu środki te zostaną przeznaczone na finansowanie Planu Inwestycji Budowlanych, Planu Inwestycji Budowlanych NSIP (inwestycje w ramach NATO) oraz Planu Modernizacji Technicznej Sił Zbrojnych RP.

  Z innych zaplanowanych wydatków należy napisać, o zamiarze przeznaczenia kwoty:

• 14 128 783 tys. PLN, w ramach wydatków bieżących, na wydatki osobowe, tj. uposażenia żołnierzy zawodowych i funkcjonariuszy oraz świadczenia pieniężne relacjonowane do uposażeń, a także wynagrodzenia pracowników cywilnych i nauczycieli wraz z pochodnymi;
• 10 618 321 tys. PLN, w ramach wydatków bieżących, na wydatki na zakup usług remontowych, zdrowotnych, telekomunikacyjnych i pozostałych oraz na zakup materiałów i wyposażenia, sprzętu i uzbrojenia, energii oraz środków żywności;
• 8 175 447 tys. PLN, w ramach wydatków na świadczenia na rzecz osób fizycznych, na emerytury i renty dla byłych żołnierzy zawodowych i funkcjonariuszy.

  Zgodnie z ustawowymi wymaganiami, na 2021 rok na prace badawczo-rozwojowe przewidziano wydatkowanie 1,445 mld PLN (2,5% łącznych nakładów obronnych), jednak podobnie jak we wcześniejszych latach, wykonanie zapewne będzie dużo niższe od tej kwoty.

  Co istotne, w projekcie budżetu na 2022 rok zapisano również realizację „Programu wieloletniego „Wyposażenie Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej w czołgi”, który został ustanowiony uchwałą Nr 89/2021 Rady Ministrów z dnia 9 lipca 2021 roku. Jego realizację zaplanowano w latach 2021-2026, a łączny budżet określono na 23,3 mld PLN, w tym na 2022 rok zaplanowano wydatkowanie kwoty 4,8 mld PLN. Program obejmuje:

• wyposażenie Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej w czołgi, pakiet logistyczny i szkoleniowy oraz środki bojowe (mowa jest o zakupie 250 szt. czołgów M1A2 SEPv3 Abrams);
• szkolenie personelu;
• przygotowanie infrastruktury;
• sfinansowanie wydatków związanych z wyborem określonego rodzaju czołgu i amunicji.

Znaki zapytania

  Największa wątpliwość przyjętego projektu budżetu w zakresie wydatków na obronność dotyczy wysokości prognozowanego Produktu Krajowego Brutto (PKB) Polski w 2022 roku. To on stanowi podstawę do wyliczenia wydatków na obronność jakie powinny zostać poniesione w przyszłym roku. Zgodnie z treścią Art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 25 maja 2001 roku „o przebudowie i modernizacji technicznej oraz finansowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej” „na finansowanie potrzeb obronnych Rzeczypospolitej Polskiej przeznacza się corocznie wydatki z budżetu państwa w wysokości nie niższej niż 2,2% Produktu Krajowego Brutto – w latach 2021–2023”. Kolejny ustęp tego artykułu (1a) mówi o tym, że „Wartość Produktu Krajowego Brutto, o którym mowa w ust. 1, ustala się w oparciu o wartość określoną w założeniach projektu budżetu państwa na dany rok i dotyczy tego samego roku, na który są planowane wydatki, o których mowa w ust. 1”.

  Zgodnie z dokumentem „Założenia projektu budżetu państwa na rok 2022” przyjętym w czerwcu 2021 roku, prognozowane PKB Polski w 2022 roku określono na kwotę 2626,3 mld PLN (przewidując wzrost o 4,3%) i to od niej policzono 2,2%, co dało wymagany poziom wydatków na obronność w 2022 roku równy 57,8 mld PLN. Formalnie zatem wszystko się zgadza jednak…

  W przyjętym 24 sierpnia br. projekcie ustawy budżetowej na rok 2022, w uzasadnieniu wskazano, że prognozowane PKB Polski w 2022 roku powinno wynieść 2722,9 mld PLN (przewidując wzrost o 4,6%). Gdyby od tego planowanego PKB określono wymagany poziom wydatków na obronność w 2022 roku to wynosiłby on 59,9 mld PLN. Byłby zatem wyższy od przyjętego o aż 2,1 mld PLN!

  We wstępie do uzasadnienia przyjętego projektu ustawy budżetowej na rok 2022  napisano m.in., że „według prognoz służących do opracowania projektu ustawy budżetowej na rok 2022 PKB w 2021 r. zwiększy się o 4,9% (po spadku o 2,7% rok wcześniej), a w przyszłym roku tempo jego wzrostu wyniesie 4,6%”, tymczasem do określenia wydatków na obronność przyjęto wzrost PKB w 2022 roku jedynie na poziomie 4,3%. W interesie Sił Zbrojnych RP jest zatem, aby w ramach dalszych prac nad projektem ustawy budżetowej jako podstawę do wyliczenia wydatków obronnych przyjęto prognozowane PKB w 2022 roku w wysokości 2722,9 mld PLN, a nie 2626,3 mld PLN. Rząd może jednak tłumaczyć, że nie jest to możliwe ze względów formalnych (czytanych wprost obowiązujących przepisów prawa). Z drugiej strony, formalne ograniczenia mówią o przeznaczeniu na obronność wydatków na poziomie "nie niższym niż 2,2% PKB" zatem jeśli już dziś wiadomo, że PKB w 2022 roku powinien być wyższy niż planowano jeszcze w czerwcu br., to może warto jednak planowane wydatki na ten cel dostosować do nowszej prognozy.

  Ministerstwo Finansów 24 sierpnia br. poinformowało, że PKB Polski w 2022 roku ma wzrosnąć o 4,6%, natomiast do określenia wydatków na obronność w 2022 rok przyjęto wzrost PKB o 4,3% (z prognozy z czerwca br.), co pozwoliło na zaplanowanie wydatków na obronność niższych o 2,1 mld PLN. Grafika. Ministerstwo Finansów. 

  Druga wątpliwość, czy też pytanie związane jest ze źródłem finansowania programu wieloletniego „Wyposażenie Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej w czołgi” w 2022 roku na kwotę 4,8 mld PLN. W przyjętym projekcie ustawy budżetowej na rok 2022 nie wskazano takiego źródła. Podobnie, nie zostało ono wskazane w uchwale Nr 89/2021 Rady Ministrów z dnia 9 lipca 2021 roku ustanawiającej ten program wieloletni. W uchwale tej napisano jedynie, że program będzie finansowany:

• „ze środków budżetu państwa, które nie są wliczane do limitu wydatków obronnych na podstawie art. 7 ustawy z dnia 25 maja 2001 r. o przebudowie i modernizacji technicznej oraz finansowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2021 r. poz. 1221), lub
• ze środków Funduszu Modernizacji Sił Zbrojnych, lub
• z innych źródeł”.

  W ramach planu wydatków FMSZ na 2022 rok (w przyjętym projekcie) takich środków nie uwzględniono. W wydatkach wykazanych w innych częściach budżetu poza częścią 29 „Obrona narodowa” również próżno szukać takiego wydatku. W szczególności, nie został on wskazany w części 83 „Rezerwy celowe”.

Tabela finansowania programu wieloletniego „Wyposażenie Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej w czołgi”. Widać, że łączną wartość programu ustalono na 23,3 mld PLN, w tym nakłady do poniesienia po 2021 roku na ogółem 21,8 mld PLN. Może to oznaczać, że w 2021 roku na ten cel zostanie przeznaczona już kwota 1,5 mld PLN. W celu powiększenia tabeli należy ją kliknąć.

  Wydaje się, że najbardziej prawdopodobne jest finansowanie programu poprzez zasilenie FMSZ środkami uzyskanymi z emisji skarbowych papierów wartościowych, ale wymaga to zmiany przepisów ustawy z dnia 25 maja 2001 roku „o przebudowie i modernizacji technicznej oraz finansowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej”. Zmiana taka jest jednak dopiero w trakcie procesu legislacyjnego, na podstawie rządowego projektu ustawy „o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw”, który 13 sierpnia br. został przekazany do podpisu Prezydentowi, po wcześniejszym przyjęciu przez Sejm i Senat. Można się zatem spodziewać, że wydatki zaplanowane na 2022 rok w ramach FMSZ ulegną jeszcze zmianie w kolejnych wersjach projektu ustawy, który w pierwszym kroku przekazany został do Rady Dialogu Społecznego i w kolejnych miesiącach musi przejść jeszcze pozostałą ścieżkę legislacyjną.

Proponowane zmiany źródeł finansowania FMSZ zapisane w rządowym projektcie ustawy „o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw”, które pozwolą na zasilenie FMSZ środkami z emisji skarbowych papierów wartościowych. To prawdopodbnie w ten sposób zamierza się sfinansować planowany zakup czołgów Abrams.

Tomasz Dmitruk

• Tweet