• Tweet

Śmigłowce rodziny Mi-8/17 w służbie amerykańskiej

     Jedną z największych flot samolotów i śmigłowców produkcji radzieckiej i rosyjskiej dysponują Amerykanie. Wśród nich znajdują się maszyny używane, pozyskane z różnych źródeł oraz kupowane w Rosji w ostatnim okresie nowe egzemplarze. Jest pewnym znakiem czasu, że jednym z większych wojskowych nabywców śmigłowców rodziny Mi-8 są Stany Zjednoczone.

  Różne agencje i jednostki amerykańskich sił zbrojnych obecnie użytkują około 50 śmigłowców Mi-8/17, które odgrywają ważną rolę w działaniach sił specjalnych i w misjach niejawnych agencji rządowych Stanów Zjednoczonych. Najbardziej „znanym-nieznanym” operatorem śmigłowców są prawdopodobnie specjalne jednostki Central Intelligence Agency (CIA), w tym Special Activities Division (SAD), a w jej ramach Special Operations Group Air Branch, nazywane Air Branch Wing. W jednostce służą doświadczeni piloci z nalotem kilkuset godzin na maszynach proweniencji radzieckiej/rosyjskiej, w tym śmigłowcach Mi-8/17. Głównym zadaniem Skrzydła Air Branch jest zapewnienie wsparcia powietrznego dla operacji CIA. Oficjalnie są to misje transportowe i ewakuacyjne, logistyczne, działania rozpoznawcze i ochrony. Z maszyn tego typu korzystają również inne agencje rządowe. Popularność tych śmigłowców jest spowodowana tym, że sylwetka maszyn Mila jest „opatrzona” w wielu krajach i przeloty tych statków powietrznych nie wzbudzają zainteresowania osób postronnych, a nawet lokalnych bojowników. Przykładowo, w Afganistanie kilka państw i wiele firm używa śmigłowców rodziny Mi-8, w tym Siły Zbrojne RP – jest to dobra „przykrywka” dla niejawnych operacji amerykańskich na tym terenie.

  Praktycznie wszystkie maszyny uczestniczące w niejawnych działaniach są zarejestrowane jako własność firm i organizacji nie mających bezpośrednich koneksji z administracją Stanów Zjednoczonych. Operujące w warunkach bojowych, w bezpośrednim kontakcie z afgańskimi bojownikami maszyny są oficjalnie „własnością” takich cywilnych firm, mających swoją siedzibę w USA, jak RJ Harroff Business Associated, czy LHL Services lub innych – o których niewiele wiadomo. Podmioty te nie posiadają stron internetowych, a w wyszukiwarkach można znaleźć jedynie ich adresy pocztowe.

  Podczas operacji Jawbreaker w Afganistanie, którą rozpoczęto po atakach na WTC, już we wrześniu 2001 roku, kilka Mi-17 wspierało działania sił amerykańskich – maszyny były oznaczone flagami USA na osłonach silników i literami „USA” na belce ogonowej. Były one używane do transportu i zaopatrzenia sił amerykańskich na terenach kontrolowanych przez Sojusz Północny i plemiona pasztuńskie walczące z Talibami. Później, po wypadkach ostrzelania śmigłowców, nie umieszczano już oznaczeń przynależności państwowej. Stosowano oznaczenia liczbowe, często będącymi częściami numerów seryjnych maszyn.

Jedno z pierwszych opublikowanych w 2002 roku zdjęć Mi-8 w służbie amerykańskiej - maszyna Mi-8MTW-1 o rejestracji N353MA uczestniczyła w akcji ratowniczej. fot. US DoD.

  Od 2002 roku administracja USA nie ujawnia w taki sposób przynależności swoich śmigłowców pochodzenia wschodniego, czasem można zidentyfikować maszyny na podstawie opublikowanych zdjęć – wówczas jest prawie pewne, że te egzemplarze należą do amerykańskich agencji rządowych.

  W działaniach w Iraku Amerykanie używali początkowo śmigłowców Mi-8 pozyskanych od armii czeskiej. Po 2005 roku zostały wycofane ze służby, wyremontowane i oficjalnie sprzedane firmie mającej siedzibę w Gwinei Równikowej. Po pewnym czasie ponownie naniesiono na nich amerykańskie rejestracje. Według niektórych informacji były wykorzystywane do niejawnych operacji w Afganistanie, Pakistanie, Tadżykistanie, Iraku i Jemenie.

  W siłach zbrojnych USA głównym operatorem jest US Army i jej 3-210th Aviation Regiment z Fort Bliss w Teksasie. Zadaniem jednostki było w latach 80-tych i 90-tych testowanie radzieckich/rosyjskich śmigłowców kupowanych od różnych użytkowników, m.in. z Pakistanu, Czadu, Iraku i NRD. Testowano m.in. maszyny Mi-24, Mi-8 i Mi-14. Później załogi pułku szkoliły przyszłych użytkowników kupowanych za amerykańskie fundusze przez Jemen, Tadżykistan i Pakistan śmigłowców proweniencji rosyjskiej.

  Kolejną jednostką armii użytkująca śmigłowce rodziny Mi-8/17 jest 1st Battalion 223rd Aviation Regiment z Fort Rucker w Alabamie. Według najnowszych informacji jednostka posiada obecnie co najmniej 12 sztuk tych maszyn (rożnych wersji) dostarczonych z krajów byłego ZSRR, w tym od producentów z Rosji.

  Siły powietrzne Stanów Zjednoczonych zgrupowały swoje Mi-8/17 w 6th Special Operations Squadron (SOS) z Hurlburt Field na Florydzie. Jego głównym zadaniem jest szkolenie sił sojuszników USA w działaniach kontrterrorystycznych i antynarkotykowych, używanych w krajach Ameryki Łacińskiej, Azji i Afryki.

Malowanie oznaczeń na Mi-17 w 2001 roku - w Afganistanie lub Pakistanie. fot. CIA.

  Śmigłowce rodziny Mi-8/17 używane przez Amerykanów nie są w żaden sposób modernizowane. Mimo, że większość zadań załogi odbywają bez wsparcia kontrolerów i w warunkach ciszy radiowej, przy wykorzystaniu lokalnej infrastruktury lądowisk, jedynym nowym urządzeniem awionicznym jest przenośny odbiornik GPS. Większość maszyn to wersje transportowe ze standardowym wyposażeniem pilotażowo-nawigacyjnym, które mogą być sterowane przez pilotów zaznajomionych z dowolnym wariantem Mi-8. Piloci nie mogą stosować gogli noktowizyjnych, bowiem oświetlenie kabiny i światła zewnętrzne maszyn nie są przystosowane do noktowizji – w najnowszych maszynach, kupionych u producentów w Kazaniu lub Ułan-Ude, przeróbki są dozwolone za zgodą wytwórcy, co oznacza, że tylko kilka śmigłowców było wyposażonych w filtry oświetlenia kabinowego. Maszyny są także wyposażane w kompatybilne z wyposażeniem operatora radiostacje (z urządzeniami szyfrującymi), moduł łączności satelitarnej i transponder IFF. Niektóre śmigłowce mają instrumenty skalowane jednostkach metrycznych, niektóre w systemie anglosaskim.

  Dużym problemem jest zapewnienie biernej osłony przeciwbalistycznej śmigłowców. Początkowo maszyny miały stalowe panele opancerzenia kabiny załogi pochodzące z czasów inwazji ZSRR na Afganistan, które przesuwały środek ciężkości płatowca mocno do przodu. Na części śmigłowców wprowadzono lżejsze kompozytowe panele osłaniające kabinę pilotów i podłogę oraz dolną część przedziału ładunkowego. Amerykanie nie zastosowali ciężkich paneli ceramicznych, testowanych w Iraku i zamontowanych na polskich Mi-8/17 – ten typ opancerzenia skutkuje spadkiem ładowności śmigłowca o ponad połowę (a jeszcze bardziej w przypadku, gdy w śmigłowcu znajdują się trzej strzelcy pokładowi). To oraz warunki hot & high powodują tak duży spadek osiągów, że starsze wersje śmigłowców Mila ze słabszymi silnikami TW3-117 mają ładowność porównywalną z dwukrotnie lżejszym Bellem UH-1N. Na amerykańskich Mi-8/17 nie są używane promienniki zakłócające w podczerwieni Ł-166-11E Ispanka oraz wyrzutnie flar i dipoli ASO-2W uznane przez użytkowników za całkowicie nieskuteczne przeciwko nowszym rakietom naprowadzanym termicznie. W miejsce przestarzałych urządzeń stosuje się system ostrzegania Elta EL/M-2060. Część maszyn ma urządzenia chłodzące gazy wylotowe turbin i systemy wypełniania gazem obojętnym zbiorników paliwa w miarę jego zużycia oraz amerykańskie odpowiedniki Ispanki - Sanders AN/ALQ-144.

Śmigłowce Mi-8/17 używane przez siły zbrojne USA i administrację amerykańską:

  Innym problemem dla użytkowników jest starzenie się floty śmigłowców. Warunki panujące w Afganistanie powodują szybsze zużycie silników, agregatów i zmęczenie materiałów konstrukcyjnych płatowców. Większość śmigłowców eksploatowanych przez amerykańskich operatorów zostało zbudowanych w latach 80-tych ubiegłego wieku. Maszyny mają 30-letni cykl życia (12000 godzin) dla egzemplarzy wyprodukowanych w ZSRR i 25-letni dla zmontowanych po 1991 roku, co oznacza, że powinny być wymienione. Według instrukcji powinny być remontowane co 2000 godzin lotu (lub osiem lat), producenci nie przewidują jednak – jak np. w Polsce – przedłużania resursów ponad normę cyklu życia, a operatorzy nie chcą remontów generalnych maszyn – monitorowany jest tylko resurs godzinowy. Problemem są też różne standardy obsługi wymagane przez obu producentów wiropłatów, a w ramach jednego modelu – dla wersji wojskowych i cywilnych.

Jeden z amerykańskich Mi-8MTW-1 stotografowany w bazie Hurlburt Field w 2012 roku. fot. USAF. 

  W ostatnich latach rozpoczęto jednak zakupy nowych śmigłowców w najnowszych wersjach m.in. Mi-8AMT, z mocniejszymi silnikami TW3-117WM (możliwa jest wymiana w przyszłości na jeszcze silniejsze WK-2500, z lepszymi parametrami pracy w terenie górzystym i gorącym), dodatkowymi drzwiami ładunkowymi i tylną rampą, co powinno umożliwić użytkowanie amerykańskich Mi-8/17 przez kolejne dwie dekady.

Robert Ciechanowski

• Tweet